Zelfspraak
May 22, 2026
De manier waarop je als kind wordt aangesproken wordt later vaak de manier waarop je tegen jezelf praat. De manier waarop je tegen je kind praat, wordt later vaak de stem waarmee het tegen zichzelf praat.
Niet alleen woorden blijven hangen, maar ook de toon, de spanning, het geduld, de zachtheid, de irritatie en de veiligheid.
Een kind leert zichzelf namelijk eerst kennen via andere mensen. Via hun reacties ontdekt een kind:
Ben ik veilig?
Mag ik fouten maken?
Ben ik te veel?
Moet ik presteren voor liefde?
Daarom dragen veel volwassenen nog steeds iets van vroeger met zich mee, zonder dat ze dat altijd bewust doorhebben.
Sommige mensen hebben een innerlijke stem die geruststelt. Andere mensen hebben een innerlijke criticus die continu beoordeelt, waarschuwt of perfectionisme eist.
Het is niet altijd makkelijk te herkennen, want die stem is niet écht een stem. Je moet het meer zien als 'zelfspraak', een gevoel. En het is niet continu aanwezig. Veel mensen functioneren prima zolang ze goed slapen, voldoende eten, zich veilig voelen, niet overprikkeld zijn en emotioneel voldoende ruimte hebben.
Maar zodra stress toeneemt, slaap slechter wordt, hormonen schommelen of iemand zich afgewezen voelt, verandert er vaak iets. Dan schakelt het brein sneller over op overleven en oude patronen. Niet omdat je “gek” bent. Maar omdat het zenuwstelsel onder druk teruggaat naar oude beschermingspatronen en daarmee de versie van jezelf die ineens twijfelt, conflict vermijdt, overanalyseert, zichzelf afwijst of alles perfect probeert te doen.
Dat is ook waarom moderne psychologie steeds meer holistisch kijkt naar mentale gezondheid.
Niet alleen gedachten zijn belangrijk maar ook slaap, stress, voeding, hormonen, sociale, veiligheid, het zenuwstelsel en emotionele verbinding.
Vooral hormonen spelen daarin een grotere rol dan jarenlang werd gedacht.
Veel vrouwen herkennen bijvoorbeeld dat tijdens PMS, perimenopauze of de menopauze hun innerlijke criticus ineens veel harder kan klinken, omdat hormonen direct invloed hebben op stressregulatie, emoties en veerkracht.
Misschien is dat ook waarom zoveel mensen zeggen:
“Het voelt soms alsof ik verschillende versies van mezelf heb.”
Een rustige versie.
Een angstige versie.
Een zelfverzekerde versie.
Een uitgeputte versie.
Een versie die alles aankan.
En een versie die zich ineens weer klein voelt.
Je bent niet dezelfde persoon als je drie nachten slecht hebt geslapen, ruzie hebt of onder stress staat, dan wanneer je je volledig uitgerust en veilig voelt.
Psychologische gezondheid betekent daarom niet dat je altijd beheerst en kalm bent, maar dat je herkent wat er gebeurt, zonder jezelf direct af te wijzen.
Dat je kritisch naar jezelf kunt kijken en begrijpt: dit is mijn stressreactie, dit is mijn overlevingsmodus of dit is mijn bange deel. Zonder meteen te geloven “Er klopt iets fundamenteel niet met mij.”
Helen is uiteindelijk niet iemand anders worden, maar begrijpen hoe het werkt en steeds een beetje minder hard tegen jezelf hoeven vechten.
Niet alleen woorden blijven hangen, maar ook de toon, de spanning, het geduld, de zachtheid, de irritatie en de veiligheid.
Een kind leert zichzelf namelijk eerst kennen via andere mensen. Via hun reacties ontdekt een kind:
Ben ik veilig?
Mag ik fouten maken?
Ben ik te veel?
Moet ik presteren voor liefde?
Daarom dragen veel volwassenen nog steeds iets van vroeger met zich mee, zonder dat ze dat altijd bewust doorhebben.
Sommige mensen hebben een innerlijke stem die geruststelt. Andere mensen hebben een innerlijke criticus die continu beoordeelt, waarschuwt of perfectionisme eist.
Het is niet altijd makkelijk te herkennen, want die stem is niet écht een stem. Je moet het meer zien als 'zelfspraak', een gevoel. En het is niet continu aanwezig. Veel mensen functioneren prima zolang ze goed slapen, voldoende eten, zich veilig voelen, niet overprikkeld zijn en emotioneel voldoende ruimte hebben.
Maar zodra stress toeneemt, slaap slechter wordt, hormonen schommelen of iemand zich afgewezen voelt, verandert er vaak iets. Dan schakelt het brein sneller over op overleven en oude patronen. Niet omdat je “gek” bent. Maar omdat het zenuwstelsel onder druk teruggaat naar oude beschermingspatronen en daarmee de versie van jezelf die ineens twijfelt, conflict vermijdt, overanalyseert, zichzelf afwijst of alles perfect probeert te doen.
Dat is ook waarom moderne psychologie steeds meer holistisch kijkt naar mentale gezondheid.
Niet alleen gedachten zijn belangrijk maar ook slaap, stress, voeding, hormonen, sociale, veiligheid, het zenuwstelsel en emotionele verbinding.
Vooral hormonen spelen daarin een grotere rol dan jarenlang werd gedacht.
Veel vrouwen herkennen bijvoorbeeld dat tijdens PMS, perimenopauze of de menopauze hun innerlijke criticus ineens veel harder kan klinken, omdat hormonen direct invloed hebben op stressregulatie, emoties en veerkracht.
Misschien is dat ook waarom zoveel mensen zeggen:
“Het voelt soms alsof ik verschillende versies van mezelf heb.”
Een rustige versie.
Een angstige versie.
Een zelfverzekerde versie.
Een uitgeputte versie.
Een versie die alles aankan.
En een versie die zich ineens weer klein voelt.
Je bent niet dezelfde persoon als je drie nachten slecht hebt geslapen, ruzie hebt of onder stress staat, dan wanneer je je volledig uitgerust en veilig voelt.
Psychologische gezondheid betekent daarom niet dat je altijd beheerst en kalm bent, maar dat je herkent wat er gebeurt, zonder jezelf direct af te wijzen.
Dat je kritisch naar jezelf kunt kijken en begrijpt: dit is mijn stressreactie, dit is mijn overlevingsmodus of dit is mijn bange deel. Zonder meteen te geloven “Er klopt iets fundamenteel niet met mij.”
Helen is uiteindelijk niet iemand anders worden, maar begrijpen hoe het werkt en steeds een beetje minder hard tegen jezelf hoeven vechten.
